Banja Luka

Banjaluka je najveći grad u Republici Srpskoj, površine 1.239 km2. Nalazi se na njenom sjeverozapadnom dijelu, u kotlini, na izlasku rijeke Vrbas iz kanjona u ravnicu. Na užem gradskom području Vrbas, prima pritoke Vrbanju, Crkvenu i Suturliju. Sa nadmorskom visinom od 164 metra, ovaj grad, ima umjereno-kontinentalnu klimu, sa srednjom godišnjom temperaturom 10,7 stepeni Celzijusa. Krase ga brojni parkovi, aleje i zelene površine. Banjaluka je nekada bila razvijen privredni centar, sa razvijenom industrijskom strukturom, naročito mašinskom, elektro, tekstilnom i prehrambenom. Ratna dešavanja na prostoru bivše Jugoslavije, od 1992. do 1995. godine i tranzicija, koja je uslijedila, odrazili su se na industrijske kapacitete i tržište. Vremenom, stanje u privredi se stabilizovalo. Banjaluka je, sada, univerzitetski, privredni, finansijski, politički i administrativni centar Republike Srpske. Dan grada, u kojem živi oko 300.000 stanovnika, obilježava se 22. aprila, kada je, u Drugom svjetskom ratu, oslobođen od fašizma. Slava grada je Spasovdan. Teritorija grada Banjaluka graniči se sa opštinama: Gradiška, Laktaši, Čelinac, Kneževo, Mrkonjić Grad, Ribnik, Oštra Luka i Prijedor.

Prvi poznati stanovnici prostora oko Vrbasa bili su Iliri i Kelti, o čemu svjedoče bogata arheološka nalazišta otkrivena na širim prostorima grada. O boravku Rimljana govore brojni artefakti pronađeni na više lokaliteta, u blizini Banjaluke. Na mjestu gdje se danas nalazi kulturno-istorijski spomenik, tvrđava Kastel, bilo je rimsko vojno utvrđenje Kastra, unutar kojeg se odvijao život rimskog vojnog naselja. Poslije propasti Rimskog carstva, tokom VI i VII vijeka, doseljavala su se slovenska plemena. Ovim prostorima, od VII do XII vijeka, uglavnom je gospodarila Vizantija. Povremeno su ih zauzimali i ugarski kraljevi. Teritorijom današnje Banjaluke, u prvoj polovini 12 vijeka, vladao je prvi bosanski ban Borić. Grad se, pod današnjim imenom, prvi put pominje 1494. godine, kada ugarski kralj Vladislav drugi Jagelonac, u povelji upućenoj lokalnim zapovjednicima, navodi ime Juraja Mikulašića, kao kaštelana Banjaluke. Vjeruje se da je naziv Banjaluka nastao od riječi “ban” i “luka”, pri čemu je luka označavala livadu u blizini vode.

Osmanlije su osvojile Banjaluku 1521. godine. U periodu između 1579. i 1587. godine Ferhat–paša Sokolović izgradio je naselje na ušću rijeke Crkvene u Vrbas, što je bio idealan prostor za razvoj. Od 1583. do 1639. godine Banjaluka je bila sjedište Bosanskog pašaluka. Za 500 godina postojanja, bila je poprište brojnih sukoba. Više puta je pustošena, a stanovništvo je rastjerivano ili ubijano. Osim vojničkih pohoda, pustošile su je i epidemije kuge, od kojih je najveća bila između 1813. i 1816. godine, ali i razorni zemljotresi.

Godine 1878. Banjaluku je okupirala Austro-ugarska. Grad je, u odnosu na period osmanlijske vlasti, značajno napredovao. Izgrađene su nove saobraćajnice, vodovod, kanalizacija, električna rasvjeta i dr. Razvijale su se privreda i trgovina.

Austro-ugarska vlast u Banjaluci trajala je do 21. novembra 1918. godine, kada je u grad ušla srpska vojska. U doba Kraljevine Jugoslavije, grad se ubrzano razvijao, naročito u periodu uprave Svetislava Tise Milosavljevića, prvog bana tadašnje Vrbaske banovine. Izgrađene su zgrade Hipotekarne banke, Banske uprave, Banskog dvora, Sokolskog doma, Higijenskog zavoda, Narodnog pozorišta Vrbaske banovine, koje postoje i danas. Izgrađena je i crkva Svete Trojice, koju su fašisti srušili u Drugom svjetskom ratu. (Crkva Svete Trojice ponovo je, po istom projektu, izgrađena na mjestu gdje se ranije nalazila. Sada je to Hram Hrista Spasitelja.) Otvoren je i veliki broj novih škola. Izgrađeni su Etnografski muzej Vrbaske banovine i Gradski most, urađen je Gradski park. Sve to uticalo je i na procvat kulturnog života Banjaluke.

Napredak grada zaustavio je Drugi svjetski rat, naročito njemačko bombardovanje 9. aprila 1941. godine i Savezničko bombardovanje 1944. godine. Grad je oslobođen 22.aprila 1945. godine. U znak sjećanja na nekoliko hiljada poginulih krajiških boraca 1961. godine, podignut je spomenik na Banj brdu.

Godine 1969. grad je zadesio katastrofalan zemljotres. Neke od zgrada su do temelja srušene. Materijalna šteta bila je ogromna. U periodu koji je uslijedio nakon zemljotresa, izgrađeno je dosta novih objekata, stambenih naselja. Grad je dobio svoj i sada prepoznatljiv izgled.

Za potpun pregled sajta preporučujemo Vam Mozilla Firefox.